“Novel food” is misschien wel het belangrijkste begrip om de kratomdiscussie te begrijpen. Het bepaalt of een ingrediënt als voedingsmiddel de Europese markt op mag. Hieronder leggen we het kader uit, met een tijdlijn van de besluiten die voor kratom relevant zijn.
Wat is novel food?
Een voedingsmiddel of voedingsingrediënt geldt binnen de EU als “novel food” wanneer het vóór 15 mei 1997 niet in significante mate als voedsel in de Unie werd geconsumeerd. Die datum is geen willekeurige keuze: het is het moment waarop de eerste Europese novel-food-verordening in werking trad. Voor alles wat daarna als nieuw voedingsmiddel op de markt wil komen, geldt een autorisatieplicht.
De Novel Food Catalogue
De Europese Commissie houdt een Novel Food Catalogue bij: een richtinggevend overzicht waarin per ingrediënt staat hoe het wordt beoordeeld. De catalogus is niet juridisch bindend, maar geeft toezichthouders en bedrijven een sterk houvast. Staat een ingrediënt te boek als novel food zonder autorisatie, dan is het signaal duidelijk: zonder toelating geen plek in levensmiddelen.
De bewijslast ligt bij het bedrijf
Een bedrijf dat een ingrediënt als voedingsmiddel wil verkopen, moet kunnen aantonen dat het vóór 15 mei 1997 al significant in de EU werd gegeten — óf een volledige autorisatieprocedure doorlopen. Die procedure vraagt om een dossier met onder meer veiligheidsgegevens, dat door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) wordt beoordeeld. Lukt dat niet, dan kan het product simpelweg niet als levensmiddel worden aangeboden.
Tijdlijn: novel food en kratom
- Inwerkingtreding van de eerste Europese novel-food-verordening. Deze datum wordt de peildatum: alles wat daarvóór niet significant als voedsel werd gegeten, is “novel”.
- Verordening (EU) 2015/2283 moderniseert het novel-food-kader en de autorisatieprocedure.
- De NVWA houdt zendingen kratom tegen; de eerste procedures over de novel-food-kwalificatie komen bij de rechtbank Rotterdam.
- De rechtbank Rotterdam oordeelt dat kratom als levensmiddel kan worden aangemerkt.
- Het CBb bevestigt definitief: kratom is novel food en geen geneesmiddel; de weigering door de NVWA was terecht.
Waarom dit kratom gummies raakt
Een gummy is een eetbare productvorm en wordt daarom snel als levensmiddel beoordeeld. Zodra dat gebeurt, komt de novel-food-vraag onvermijdelijk in beeld: bestaat er een autorisatie? Voor kratom is die er niet. Het samenspel tussen de Warenwet (niet ter consumptie aanbieden) en het novel-food-kader maakt eetbare kratomproducten juridisch dan ook bijzonder kwetsbaar.
Wat een autorisatie inhoudt
Een novel-food-autorisatie is geen formaliteit. De aanvrager moet een uitgebreid dossier indienen met gegevens over de samenstelling, het productieproces, de te verwachten inname en — cruciaal — de veiligheid. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) beoordeelt of het ingrediënt onder de voorgestelde gebruiksvoorwaarden veilig is. Pas na een positief oordeel en een besluit van de Europese Commissie kan een ingrediënt op de Unielijst van toegelaten novel foods komen. Voor veel plantaardige stoffen strandt dat traject op onvoldoende veiligheidsgegevens. Voor kratom bestaat een dergelijke toelating niet, en gezien de bekende risico’s rond de werkzame alkaloïden is een snelle toelating ook niet aannemelijk.
Bindend of richtinggevend?
Een veelgehoord misverstand is dat de Novel Food Catalogue zelf een wet zou zijn. Dat is niet zo: de catalogus is een hulpmiddel dat de gezamenlijke opvatting van de lidstaten weergeeft. De juridische basis ligt in Verordening (EU) 2015/2283. Toch is het praktische gewicht groot, omdat toezichthouders en rechters de catalogus als richtsnoer gebruiken. Toen het CBb in 2025 over kratom oordeelde, paste het diezelfde systematiek toe: eerst vaststellen dát het om een levensmiddel gaat, vervolgens toetsen of er een geschiedenis van significant gebruik vóór mei 1997 is, en ten slotte concluderen dat zonder autorisatie de markttoegang ontbreekt.
De novel-food-beoordeling hangt af van de concrete situatie en kan veranderen. Laat een beoordeling uitvoeren door een gespecialiseerde jurist of compliance-adviseur en raadpleeg de actuele informatie van de Europese Commissie en de NVWA.
Bronnen: Europese Commissie (Novel Food / Novel Food Catalogue); Verordening (EU) 2015/2283; CBb 24 juni 2025, ECLI:NL:CBB:2025:340. Peildatum: mei 2026.