Wie meldt zich met kratom bij vergiftigingencentra? Het profiel achter de cijfers

Achter de stijgende meldcijfers bij vergiftigingencentra gaat een patroon schuil: kratom wordt zelden alleen gemeld, de ernst neemt toe, en het gaat vaker om volwassenen van middelbare leeftijd dan je zou verwachten. Dit is het profiel achter de cijfers — op basis van Amerikaanse data.

Zelden alleen: combinatiegebruik

Een opvallend kenmerk van de meldingen is hoe vaak kratom samen met andere middelen wordt gerapporteerd. Volgens de Amerikaanse data ging het bij ruim een derde — 38% — van alle kratommeldingen om meerdere stoffen tegelijk. De combinatie met alcohol kwam het vaakst voor (22%), gevolgd door opioïden (16%). Dat sluit aan op wat verslavingszorginstellingen al langer waarschuwen: juist de combinatie met dempende middelen verhoogt de risico’s. Het beeld dat kratom “op zichzelf” wordt gebruikt, klopt in de praktijk vaak niet.

Ziekenhuisopnames en toenemende ernst

De meldingen blijven niet zonder gevolgen. Over de hele meetperiode werd gemiddeld ongeveer 20% van de blootgestelde personen per jaar in het ziekenhuis opgenomen. Zorgwekkender nog is de trend in de ernst: het aandeel meldingen met een ernstige medische afloop steeg van 12% rond het jaar 2000 naar 39% in 2024. Met andere woorden: niet alleen het aantal meldingen nam toe, ook het deel dat ernstig afliep werd groter. De opkomst van geconcentreerde producten speelt daarbij volgens toezichthouders een rol.

Die stijgende ernst is precies wat het patroon verontrustend maakt. Een toename van het aantal meldingen kan deels verklaard worden doordat meer mensen het middel gebruiken of doordat zorgverleners alerter zijn geworden. Maar een verschuiving in de áfloop — van overwegend mild naar steeds vaker ernstig — wijst op iets anders: de aard van de producten of het gebruik verandert. De opkomst van producten met sterk verhoogde gehaltes aan werkzame alkaloïden, en het frequente combinatiegebruik, passen bij dat beeld. Het verklaart waarom toezichthouders niet alleen naar de absolute aantallen kijken, maar juist naar de ontwikkeling van de ernst.

Wie het betreft

De meldingen betreffen het vaakst mannen in hun twintiger- en dertigerjaren. Tegelijk is er een duidelijke stijging onder mensen van 40 tot 59 jaar, wat erop wijst dat het gebruik niet beperkt blijft tot een jonge groep. Dit beeld helpt om de discussie te concretiseren: het gaat niet om een abstract risico, maar om een groeiende en bredere groep mensen die met de gevolgen bij de zorg terechtkomt.

Wat de cijfers wel en niet zeggen

Meldingen bij een vergiftigingencentrum zijn geen volledige weerspiegeling van het gebruik. Ze vertellen iets over de gevallen die problematisch genoeg waren om contact te zoeken, niet over hoeveel mensen kratom zonder incident gebruiken. Tegelijk maakt juist het patroon de cijfers veelzeggend: de combinatie met alcohol en opioïden duikt steeds opnieuw op, het aandeel ernstige afloop stijgt, en de leeftijdsgroep verbreedt zich. Dat zijn signalen die los staan van de vraag of iemand kratom “veel” of “weinig” gebruikt.

Voor de Nederlandse situatie is vooral de richting interessant. We beschikken hier niet over een vergelijkbaar, openbaar gerapporteerd meldsysteem voor kratom, maar de onderliggende risico’s — onvoorspelbare samenstelling, gevaarlijke combinaties en een groeiende markt voor geconcentreerde producten — gelden grensoverschrijdend. De Amerikaanse cijfers fungeren zo als een vroeg waarschuwingssignaal: ze laten zien welk type problemen kan toenemen naarmate een ongereguleerde markt groeit.