Achter het woord “kratom” gaat een verrassend complex plantenprofiel schuil. Het blad van Mitragyna speciosa bevat tientallen actieve stoffen, en juist die samenstelling bepaalt hoe wetenschappers en toezichthouders ernaar kijken. Dit artikel zet de meetbare feiten op een rij: hoeveel alkaloïden, welke verhoudingen, en wat onderzoek tot nu toe vaststelt.
De kern in het kort
- Het kratomblad bevat meer dan veertig verschillende alkaloïden.
- Mitragynine is de dominante alkaloïde: tot 66% van het alkaloïdengehalte in Thaise varianten.
- 7-hydroxymitragynine komt slechts in sporen voor — tot ongeveer 2% van de alkaloïden.
Wat is kratom botanisch gezien?
Kratom is de verzamelnaam voor het blad van Mitragyna speciosa, een boom uit de koffiefamilie (Rubiaceae) die van nature voorkomt in Zuidoost-Azië. De boom kan een hoogte van ongeveer 4 tot 16 meter bereiken. De biologisch actieve stoffen zitten geconcentreerd in het blad, dat traditioneel wordt geoogst, gedroogd en tot poeder verwerkt. Wat het blad farmacologisch interessant maakt, is niet één enkele stof, maar een hele groep verwante verbindingen: de indoolalkaloïden.
Meer dan veertig alkaloïden
In de wetenschappelijke literatuur worden meer dan veertig alkaloïden uit kratom beschreven. Niet al die stoffen zijn even relevant: een groot deel komt slechts in minieme hoeveelheden voor en is nauwelijks onderzocht. De aandacht gaat vooral uit naar twee verbindingen die het profiel van de plant bepalen. Mitragynine is verreweg de meest voorkomende; 7-hydroxymitragynine is een tweede, veel sterker werkzame stof die van nature in slechts kleine hoeveelheden aanwezig is. De onderlinge verhouding tussen deze stoffen verschilt sterk per herkomst, oogstmoment en verwerking, wat verklaart waarom kratomproducten qua samenstelling onderling sterk kunnen variëren.
Mitragynine: de hoofdcomponent
Mitragynine is de dominante alkaloïde in het blad. In Thaise varianten kan het oplopen tot ongeveer 66% van het totale alkaloïdengehalte. Dat aandeel is geen vast gegeven: het verschilt per regio en per cultivar, en de meetwaarden in onderzoek lopen daardoor uiteen. In dierstudies werden effecten van mitragynine beschreven die vergelijkbaar waren met die van codeïne. Het is belangrijk te benadrukken dat dit observaties uit onderzoek betreft en geen uitspraak over gebruik of toepassing.
7-hydroxymitragynine: sterk, maar in sporen
Naast mitragynine wordt 7-hydroxymitragynine (kortweg 7-OH) het meest besproken. Deze stof komt van nature maar in kleine hoeveelheden voor — tot ongeveer 2% van het alkaloïdengehalte volgens de EU Drugs Agency. Hoewel het aandeel klein is, krijgt 7-OH veel aandacht omdat het krachtiger aan receptoren bindt dan mitragynine. Beide hoofdalkaloïden zijn agonisten van de mu-opioïdreceptor; 7-OH bindt daar sterker aan. Dat farmacologische gegeven verklaart waarom geconcentreerde producten met verhoogde 7-OH-gehaltes apart worden beoordeeld.
De cijfers in één overzicht
| Meeteenheid / kenmerk | Waarde | Bron |
|---|---|---|
| Aantal beschreven alkaloïden | meer dan 40 | wetenschappelijke literatuur / EUDA |
| Aandeel mitragynine (Thaise varianten) | tot 66% van de alkaloïden | EUDA |
| Aandeel 7-hydroxymitragynine | tot ongeveer 2% van de alkaloïden | EUDA |
| Hoogte van de boom (Mitragyna speciosa) | 4–16 meter | botanische beschrijving |
| Receptorprofiel hoofdalkaloïden | mu-opioïdreceptor-agonisten | farmacologisch onderzoek |
| Effect mitragynine in dierstudies | vergelijkbaar met codeïne | preklinisch onderzoek |
| EU-landen met controle op kratom/alkaloïden | 12 of meer | EUDA |
Waarom de cijfers variëren
De getallen hierboven zijn richtwaarden, geen vaste constanten. Het alkaloïdengehalte van een kratomblad hangt af van de variëteit, de groeiomstandigheden, het oogstmoment en de manier waarop het blad wordt gedroogd en verwerkt. Daardoor kunnen twee producten met hetzelfde etiket in de praktijk een totaal andere chemische samenstelling hebben. Dat is precies een van de redenen waarom toezichthouders kratom kritisch volgen: zonder gestandaardiseerde productie is de daadwerkelijke samenstelling van een product vaak onbekend.
Hoe verhouden deze cijfers zich tot de regelgeving?
De samenstelling van kratom speelt direct mee in de juridische beoordeling. Omdat de plant niet vóór 15 mei 1997 in significante mate als voedingsmiddel binnen de EU werd geconsumeerd, valt kratom onder het novel-food-kader. Tegelijk maakt de variabele en deels onbekende alkaloïdensamenstelling het lastig om over veiligheid uitspraken te doen. Inmiddels hebben twaalf of meer Europese landen kratom of de afzonderlijke alkaloïden onder een vorm van controle gebracht. De cijfers vertellen dus niet alleen een botanisch verhaal, maar verklaren ook waarom de discussie over regulering zo gevoelig ligt.
Percentages uit onderzoek zeggen niets over wat er feitelijk in een willekeurig product zit. Door de grote natuurlijke variatie en het ontbreken van standaardisatie kan de werkelijke samenstelling van een kratomproduct sterk afwijken van gepubliceerde gemiddelden.
Lees ook
Bronnen: EU Drugs Agency (EUDA) kratomprofiel; wetenschappelijke literatuur over de alkaloïdensamenstelling van Mitragyna speciosa; preklinisch farmacologisch onderzoek naar mitragynine en 7-hydroxymitragynine. Peildatum: mei 2026.